Người mới tập nấu hay đi tới kết luận rằng nấu ăn ở nhà tốn hơn ăn ngoài. Cảm giác đó có cơ sở thật: tuần đầu phải sắm nồi chảo, tuần thứ hai mua một loạt gia vị, tuần thứ ba thì nửa số rau trong tủ héo trước khi kịp dùng.
Nhưng khi ghi lại vài tuần thì gần như lần nào cũng thấy cùng một bức tranh: tiền không đi vào nguyên liệu mà đi vào thứ mua thừa và thứ chế biến sẵn. Bài này chỉ cách ghi cho gọn, cách đọc con số, và những chỗ thật sự tiết kiệm được.
Ghi lại cho gọn
Ghi một tháng là đủ để thấy bức tranh. Không cần ghi cả đời.
Ghi tổng mỗi lần đi chợ. Không cần ghi từng món.
Ghi thêm cột thứ gì đắt nhất lần đó. Chỉ cần một dòng.
Ghi riêng khoản mua dụng cụ. Đó là đầu tư một lần, không phải tiền ăn.
Ghi riêng khoản đồ khô mua dự trữ. Dùng nhiều tháng.
Ghi cả tiền ăn ngoài trong tháng đó. Để so sánh cho công bằng.
Ghi trên điện thoại hay trên giấy đều được. Miễn là ghi ngay.
Ghi ngay khi về tới nhà. Để lâu là quên.
Không cần ghi tới từng nghìn. Làm tròn cho nhẹ.
Cuối tháng cộng lại và chia cho số bữa. Ra giá mỗi bữa.
So với giá một bữa ăn ngoài. Con số thường gây bất ngờ.
Không tự trách khi thấy số cao. Tháng đầu bao giờ cũng cao.
Ghi tháng thứ hai để so. Xu hướng quan trọng hơn con số.
Một tháng ghi chép cho ra câu trả lời rõ ràng hơn mọi cảm giác, và với hầu hết người thì con số cho thấy nấu ở nhà rẻ hơn ăn ngoài khá nhiều dù họ đang mua thừa.
Những khoản hay phình ra
Đồ chay chế biến sẵn. Khoản đắt nhất trong bếp chay, gần như luôn là vậy.
Chả chay, xúc xích chay, thịt chay đóng gói. Đắt gấp nhiều lần đậu hũ.
Gia vị mua theo cảm hứng. Dùng một lần rồi để hết hạn.
Rau mua thừa rồi héo. Tiền đổ vào thùng rác.
Đồ khô mua nhiều rồi mọt. Cùng vấn đề.
Đồ uống đóng chai. Cộng lại trong tháng là con số lớn.
Đồ ăn vặt mua lúc đi chợ. Ngoài danh sách.
Mua ở cửa hàng tiện lợi vì gấp. Đắt hơn chợ nhiều.
Đặt đồ ăn về vì không muốn nấu. Khoản này hay bị quên khi tính.
Nguyên liệu mua cho một công thức rồi không nấu. Cả bộ nằm trong tủ.
Mua trùng vì không kiểm tủ trước. Hai lọ nước tương cùng lúc.
Mua theo khuyến mãi số lượng. Rẻ trên đơn vị nhưng thừa.
Ghi lại xem mình dính khoản nào. Thường là hai ba khoản thôi.
Người mới nào cũng dính vài khoản trong danh sách này, và chỉ cần sửa được hai khoản đầu tiên là đồ chế biến sẵn và rau mua thừa thì tiền chợ giảm thấy rõ ngay trong tháng sau.
Những chỗ thật sự rẻ
Đậu hạt khô là nguồn đạm rẻ nhất. Mua theo cân và ninh một mẻ lớn.
Đậu hũ rẻ hơn hầu hết đồ chay đóng gói. Và nấu được nhiều kiểu hơn.
Rau theo mùa rẻ hơn rõ rệt. Có khi chỉ bằng nửa.
Gạo là khoản ổn định và rẻ. Mua bao lớn nếu nhà đông.
Mè và đậu phộng rang tự làm rẻ hơn mua sẵn. Và thơm hơn.
Nước dùng rau củ tự nấu thay bột nêm. Gần như miễn phí.
Trứng cho nhà ăn trứng là nguồn đạm rẻ. Và để được lâu.
Rau tự trồng trong thùng xốp. Rau thơm và rau cải nhanh thu hoạch.
Mua ở chợ thay vì siêu thị với rau củ. Chênh khá nhiều.
Mua cuối buổi chợ nếu dùng ngay. Rẻ hơn nhưng phải xem kỹ.
Nấu ở nhà thay vì đặt về. Khoản tiết kiệm lớn nhất.
Mang cơm đi làm. Khoản tiết kiệm lớn thứ hai.
Dùng hết thứ đã mua. Không có mẹo nào bằng.
Một bếp chay tổ chức tốt rẻ hơn hầu hết cách ăn khác, và cảm giác tốn kém mà người mới có thường đến từ ba tháng đầu tiên khi họ vừa sắm đồ vừa mua thừa vừa thử nhiều thứ.
Tính giá một bữa
Lấy tổng tiền chợ tháng chia cho số bữa nấu. Phép tính đơn giản nhất.
Trừ khoản mua dụng cụ ra. Đó là đầu tư một lần.
Trừ khoản đồ khô dự trữ dùng nhiều tháng. Hoặc chia đều ra.
So với giá một suất cơm ngoài. Ở cùng khu vực.
Nhớ tính cả tiền ga và điện. Nhưng khoản này nhỏ.
Nhớ tính cả thời gian mình bỏ ra. Đây là khoản thật.
Nấu một lần ăn hai bữa thì giá mỗi bữa giảm một nửa. Yếu tố ảnh hưởng lớn nhất.
Nấu cho nhiều người thì rẻ hơn hẳn. Một mình nấu là đắt nhất.
Bữa sáng tự làm rẻ hơn mua rất nhiều. Cháo, xôi, bánh mì.
Bữa trưa mang đi rẻ hơn ăn ngoài rất nhiều. Khoản chênh lớn nhất trong ngày.
Không tính giá từng món ăn. Quá chi li và không có ích.
Tính một lần rồi thôi. Biết con số là đủ.
Dùng con số đó để quyết định chứ đừng để lo lắng. Mục đích của việc tính.
Với phần lớn người thì một bữa cơm chay tự nấu rẻ hơn một suất cơm ngoài chừng một nửa tới hai phần ba, và con số đó đủ lớn để đáng bỏ công vào bếp.
Ngân sách cho người mới
Tháng đầu đừng đặt mục tiêu tiết kiệm. Mục tiêu là nấu được.
Sắm dụng cụ dần trong ba tháng. Không mua hết một lần.
Mua gia vị cơ bản trước. Mười thứ là đủ.
Không mua nguyên liệu cho món chưa chắc sẽ nấu. Đợi tới khi định nấu.
Đặt một mức tiền chợ mỗi tuần. Rồi bám theo.
Mang đúng số tiền đó khi đi chợ. Cách đơn giản để không tiêu quá.
Nếu thiếu thì lần sau tăng lên. Điều chỉnh chứ đừng ép.
Ưu tiên phần đạm và rau. Đừng cắt hai khoản này.
Cắt khoản đồ chế biến sẵn trước. Chỗ dễ cắt nhất.
Cắt khoản đồ uống đóng chai. Chỗ dễ thứ hai.
Không cắt tới mức ăn thiếu. Tiết kiệm sai chỗ.
Xem lại ngân sách sau ba tháng. Lúc đó mới có số thật.
So sánh với chính mình tháng trước. Không so với người khác.
Một ngân sách hợp lý là ngân sách mà mình giữ được mà không phải ăn kém đi, và tìm ra nó thì chỉ cần vài tháng ghi chép chứ không cần tính toán phức tạp.
Những cách tiết kiệm không nên làm
Cắt phần đạm để tiết kiệm. Mau đói và ăn vặt nhiều hơn.
Cắt dầu mỡ tới mức bữa ăn nhạt thếch. Ăn không nổi thì nấu làm gì.
Mua rau đã héo vì rẻ. Nấu lên vẫn dở.
Mua đồ gần hết hạn số lượng lớn. Dùng không kịp.
Dùng lại dầu chiên nhiều lần. Hại sức khoẻ.
Ăn đồ đã có mùi lạ vì tiếc. Không đáng.
Nấu một nồi ăn cả tuần. Chán và không an toàn.
Bỏ bữa để tiết kiệm. Ăn bù ở bữa sau còn nhiều hơn.
Ăn mãi một món vì nó rẻ. Không bền, vài tuần là bỏ.
Mua nguyên liệu kém chất lượng. Nấu ra không ngon thì không ai ăn.
Đi chợ xa để rẻ hơn vài nghìn. Tiền xăng và thời gian nhiều hơn.
So đo từng nghìn với người bán. Không đáng và mất vui.
Tự chẩn đoán rồi cắt nhóm thực phẩm nào đó. Chuyện dinh dưỡng thì hỏi bác sĩ.
Tiết kiệm đúng nghĩa là mua vừa đủ và dùng hết chứ không phải là mua rẻ và ăn kém, và nhầm lẫn giữa hai chuyện đó là lý do nhiều người bỏ bếp sau vài tháng.
