Gần như ai tập nấu cũng có vài lần bị bỏng nhẹ hoặc đứt tay, và điều đáng nói là chúng xảy ra ở đúng vài chỗ có thể đoán trước được: thả đồ ướt vào dầu nóng, cầm cán chảo nóng bằng tay không, thái trên thớt trượt, mở vung nồi về phía mặt mình.
Biết trước mấy chỗ đó thì phần lớn tai nạn không xảy ra. Bài này liệt kê chúng, nói cách phòng, và nói cách xử lý ngay khi đã xảy ra. Phần cuối nói rõ trường hợp nào phải đi khám chứ không tự xử lý ở nhà.
Dầu nóng — chỗ nguy hiểm nhất
Nước gặp dầu nóng là bắn rất mạnh. Đây là nguyên nhân số một.
Để đồ thật ráo trước khi cho vào chảo. Thấm bằng giấy nếu cần.
Đặt từng miếng vào chứ đừng đổ ào. Và đặt nhẹ tay.
Đặt miếng xa mình trước. Dầu bắn ra xa chứ không về phía tay.
Không cho quá nhiều đồ một lúc. Nhiệt tụt và dầu trào.
Không đổ dầu quá đầy chảo. Một phần ba chảo là tối đa.
Không rời bếp khi đang chiên. Dầu quá nóng sẽ bốc khói rồi bén lửa.
Dầu bốc khói thì tắt bếp và để nguội. Đừng cho đồ vào lúc đó.
Dầu bén lửa thì đậy nắp lại và tắt bếp. Tuyệt đối không đổ nước vào.
Không di chuyển chảo đang cháy. Đậy và tắt là đủ.
Có nắp vung to để sẵn khi chiên nhiều dầu. Đây là dụng cụ chữa cháy tiện nhất.
Không mặc áo tay rộng khi đứng bếp. Dễ bắt lửa.
Không để trẻ nhỏ tới gần khi đang chiên. Chuyện hiển nhiên nhưng vẫn xảy ra.
Nhớ đúng một câu là dầu gặp nước thì bắn và dầu quá nóng thì cháy, còn cách chữa cháy dầu là đậy nắp chứ không phải đổ nước, thì đã phòng được phần lớn tai nạn nặng trong bếp.
Dao và thớt
Dao sắc an toàn hơn dao cùn. Dao cùn phải dùng lực nên dễ trượt.
Thớt phải không trượt. Lót một khăn ẩm dưới thớt.
Cắt một mặt phẳng trước. Củ tròn lăn là nguyên nhân hay gặp.
Gập các ngón tay lại khi giữ. Đốt ngón tay chạm lưỡi dao, không phải đầu ngón.
Không cầm dao chỉ vào người khác. Kể cả khi đang nói chuyện.
Không đưa dao cho người khác bằng lưỡi. Đặt xuống bàn cho họ lấy.
Không để dao trong chậu nước rửa bát. Chỗ hay đứt tay nhất trong cả bếp.
Rửa dao riêng ngay sau khi dùng. Và cất vào chỗ cố định.
Không cố chụp dao đang rơi. Tránh ra là đúng.
Không thái khi đang vội hoặc đang cáu. Vội là trượt tay.
Không vừa thái vừa nhìn chỗ khác. Nghe hiển nhiên nhưng ai cũng từng làm.
Dùng kéo bếp cho những thứ khó cắt. An toàn hơn dao trong nhiều việc.
Để dao xa mép bàn. Tránh gạt rơi.
Hai thói quen quan trọng nhất là gập ngón tay lại khi giữ và không bao giờ để dao trong chậu nước, và riêng hai điều đó đã ngăn được phần lớn vết đứt tay của người mới.
Nồi nóng, hơi nóng và bếp
Cán chảo và quai nồi có thể rất nóng. Luôn dùng khăn hoặc găng.
Quay cán chảo vào trong. Tránh gạt phải khi đi ngang.
Mở vung hướng ra xa mặt. Hơi nước bỏng nặng hơn nước sôi.
Không cúi mặt xuống nồi đang sôi. Chỗ hay bị bỏng mặt.
Không bê nồi nước sôi đầy. Múc bớt ra rồi hãy bê.
Báo trước khi đi ngang người khác với nồi nóng. Nói một tiếng.
Sàn bếp phải khô. Trượt ngã khi đang cầm nồi nóng là tai nạn nặng.
Đặt nồi nóng lên lót, không lên mặt bàn nhựa. Hỏng bàn và dễ trượt.
Tắt bếp ngay sau khi nấu xong. Đặt nhắc nếu hay quên.
Kiểm bếp lần cuối trước khi rời bếp. Thành thói quen.
Kiểm dây gas và van định kỳ. Nhờ người có chuyên môn.
Ngửi thấy mùi gas thì mở cửa, khoá van, không bật công tắc điện. Và ra ngoài gọi người.
Không để giẻ và giấy gần bếp đang cháy. Bắt lửa rất nhanh.
Phần lớn những điều trên là thói quen chứ không phải kỹ năng, nên chỉ cần làm đúng vài chục lần là chúng thành phản xạ và không bao giờ phải nghĩ tới nữa.
Khi đã bị bỏng
Xả ngay dưới vòi nước mát chảy. Nước mát chứ không phải nước đá.
Xả liên tục ít nhất mười lăm tới hai mươi phút. Đây là bước quan trọng nhất.
Tháo nhẫn và đồng hồ gần chỗ bỏng. Trước khi vùng đó sưng lên.
Không bôi kem đánh răng. Không có tác dụng và làm khó xử lý sau đó.
Không bôi nước mắm, dầu ăn hay mỡ trăn. Đây là những lời mách sai và gây hại.
Không chọc vỡ bóng nước. Bóng nước là lớp bảo vệ.
Che nhẹ bằng gạc sạch. Không băng chặt.
Không bóc quần áo dính vào vết bỏng. Để nguyên và đi khám.
Bỏng rộng hơn bàn tay thì đi khám. Không tự xử lý.
Bỏng ở mặt, tay, bàn chân hoặc khớp thì đi khám. Những vùng này cần theo dõi.
Bỏng sâu, da trắng bệch hoặc cháy đen thì đi cấp cứu. Ngay lập tức.
Trẻ nhỏ và người già bị bỏng thì đi khám sớm. Ngưỡng chờ thấp hơn.
Vết bỏng sưng đỏ, đau tăng hoặc có mủ thì đi khám. Dấu hiệu nhiễm trùng.
Nhớ đúng một điều là xả nước mát mười lăm phút và không bôi bất cứ thứ gì lên, rồi quyết định có cần đi khám hay không, là đã xử lý đúng cho gần như mọi vết bỏng bếp.
Khi đã đứt tay
Rửa vết thương dưới vòi nước sạch. Loại bỏ bụi bẩn.
Ép chặt bằng gạc sạch để cầm máu. Ép liên tục chứ đừng nhấc lên xem.
Giơ tay cao hơn tim. Giúp máu ngừng nhanh hơn.
Băng lại sau khi máu đã ngừng. Băng vừa phải, không quá chặt.
Thay băng hằng ngày. Giữ khô và sạch.
Không tiếp tục nấu với vết thương hở. Che kín hoặc để người khác nấu.
Đeo găng dùng một lần nếu phải nấu tiếp. Và che băng lại.
Vết sâu, chảy máu không ngừng sau mười phút ép thì đi khám. Có thể cần khâu.
Vết do vật bẩn hoặc gỉ sét thì đi khám. Hỏi về tiêm phòng uốn ván.
Mất cảm giác hoặc không cử động được ngón thì đi khám ngay. Có thể tổn thương gân.
Vết sưng đỏ, nóng, có mủ sau vài ngày thì đi khám. Dấu hiệu nhiễm trùng.
Người có bệnh tiểu đường thì đi khám sớm hơn. Vết thương lâu lành hơn.
Người đang dùng thuốc chống đông thì cũng vậy. Máu khó cầm hơn.
Vết đứt tay nhỏ thì rửa sạch và băng lại là đủ, nhưng ranh giới cần nhớ là máu không cầm sau mười phút hoặc ngón tay mất cảm giác thì phải đi khám chứ không tự xoay.
Chuẩn bị sẵn để không phải cuống
Có một hộp sơ cứu trong nhà. Gạc, băng, băng dính y tế, nước muối sinh lý.
Biết hộp đó để ở đâu. Và cả nhà cũng biết.
Kiểm tra hạn dùng mỗi năm. Bổ sung thứ đã hết.
Có một cái vung to để sẵn khi chiên. Chữa cháy dầu.
Có bình chữa cháy nhỏ trong nhà. Và biết cách dùng.
Biết số điện thoại cấp cứu. Dán ở chỗ dễ thấy.
Biết cơ sở y tế gần nhất. Mất hai phút tra và có thể rất cần.
Không tích trữ nhiều đồ dễ cháy gần bếp. Giấy, giẻ, chai nhựa.
Giữ lối đi trong bếp thông thoáng. Vấp ngã khi cầm đồ nóng là tai nạn nặng.
Đèn bếp đủ sáng. Nhìn rõ thì ít bị đứt tay.
Không nấu khi quá mệt hoặc buồn ngủ. Ăn tạm cũng được.
Không nấu sau khi uống đồ có cồn. Và ai lái xe thì không uống.
Dạy trẻ trong nhà không tới gần bếp đang cháy. Nói rõ một lần và nhắc lại.
Một hộp sơ cứu và một cái vung để sẵn là toàn bộ sự chuẩn bị cần thiết, và cái giá của nó nhỏ hơn rất nhiều so với một lần phải cuống lên đi tìm khi tay đang chảy máu.
