Rau thì mua mỗi vài ngày, nhưng đồ khô là thứ nằm trong tủ hàng tháng và quyết định việc nhà mình có nấu được một bữa vào hôm không kịp đi chợ hay không. Với bếp chay thì đồ khô còn quan trọng hơn nữa, vì phần đạm và phần vị đậm đều nằm ở đó.
Bài này nói nên trữ những gì, mua ở đâu cho rẻ, đọc nhãn ra sao để không mua nhầm thứ có thành phần từ động vật, và cách bảo quản để không phải đổ đi cả hũ vì mốc hoặc mọt.
Nên trữ những gì
Gạo là thứ đầu tiên. Mua loại nhà quen ăn.
Đậu xanh cà vỏ. Nấu cháo và nấu canh rất nhanh.
Đậu đen và đậu đỏ. Nấu chè và ninh với cơm.
Đậu lăng nếu mua được. Nấu nhanh nhất trong nhóm đậu.
Đậu phộng. Rang giã rắc vào mọi món.
Mè trắng và mè đen. Làm muối vừng.
Nấm đông cô khô. Thứ làm món chay đậm vị nhất.
Nấm mèo khô. Cho kết cấu giòn.
Tàu hũ ky khô. Nguồn đạm dự phòng tốt nhất.
Miến và bún khô. Cho bữa nhanh.
Rong biển lá. Nấu nước dùng và làm cơm cuốn.
Bột năng và bột gạo. Cho món bánh và làm sánh.
Một ít trái cây khô không đường. Bữa phụ.
Chừng mười hai thứ ở trên là đủ để bếp chay luôn nấu được một bữa dù tủ lạnh trống, và chúng cộng lại chiếm chưa tới một ngăn tủ.
Mua ở đâu và mua bao nhiêu
Hàng bán cân ở chợ rẻ hơn gói nhỏ nhiều. Nhất là đậu và gạo.
Chọn hàng sạch sẽ, hàng quay vòng nhanh. Hàng ế thì đồ cũ.
Hỏi hàng về đợt hàng mới. Người bán quen sẽ nói thật.
Mang hũ hoặc túi vải đi đựng. Nhiều hàng vui vẻ đong vào.
Siêu thị có nhiều loại và có nhãn để đọc. Nhưng đắt hơn.
Cửa hàng đồ chay có thứ chuyên dụng. Tàu hũ ky, chao, nấm loại tốt.
Mua lượng dùng trong một hai tháng. Đồ khô cũng xuống mùi.
Không mua bao lớn nếu nhà ít người. Mọt trước khi dùng hết.
Mua thử ít trước khi mua nhiều. Với loại chưa dùng bao giờ.
So giá giữa vài hàng một lần. Rồi chọn hàng quen.
Mua vào lúc giá rẻ nếu để được lâu. Gạo và đậu.
Không mua theo khuyến mãi số lượng. Trừ khi chắc dùng hết.
Ghi lại mình dùng hết bao lâu. Để lần sau mua đúng.
Nguyên tắc chung là mua theo cân ở hàng quay vòng nhanh và mua lượng dùng trong một hai tháng, vì đồ khô rẻ khi mua nhiều nhưng chỉ rẻ thật nếu dùng hết trước khi nó xuống chất.
Đọc nhãn cho bếp chay
Dầu hào có chiết xuất từ hàu. Thứ hay lọt vào bếp chay nhất.
Nhiều loại bột nêm có chiết xuất thịt hoặc xương. Phải đọc dòng thành phần.
Gói gia vị trong mì ăn liền hay có bột thịt. Vắt mì thì thường chay.
Sốt pha sẵn hay có nước mắm. Tương ớt, sốt ướp, sốt chấm.
Gelatin trong kẹo và món tráng miệng là từ động vật. Đọc kỹ.
Một số bánh có bơ, sữa, trứng. Quan trọng với người thuần chay.
Đọc thành phần từ dưới lên cho nhanh. Phụ gia thường nằm cuối.
Ký hiệu chay trên bao bì giúp nhanh hơn. Nhưng không phải sản phẩm nào cũng có.
Chụp ảnh nhãn của sản phẩm đã duyệt. Lần sau tìm đúng thứ đó.
Lập danh sách nhãn hiệu đã kiểm. Sau một tháng là gần như không phải đọc nữa.
Kiểm lại khi mua loại mới của cùng hãng. Công thức có thể khác.
Người dị ứng phải đọc kỹ hơn nữa. Đậu phộng, vừng, đậu nành, lúa mì, sữa.
Hỏi người bán nếu không chắc. Ở cửa hàng đồ chay thì họ biết rõ.
Việc đọc nhãn chỉ mất công trong vài tuần đầu, sau đó thành phản xạ và người ta cầm lên đặt xuống mà không cần nghĩ nữa.
Bảo quản chống mốc và mọt
Đổ ra hũ kín ngay khi mua về. Bao bì mở là cửa cho mọt.
Hũ thủy tinh tốt hơn hộp nhựa. Kín hơn và không ám mùi.
Để nơi khô, thoáng, tránh nắng. Ba điều kiện.
Không để gần bếp. Nóng và ẩm.
Không để dưới bồn rửa. Ẩm nhất trong bếp.
Cho vài lá nguyệt quế hoặc tép tỏi vào hũ gạo. Mẹo chống mọt dân gian.
Hoặc cho gói hút ẩm vào hũ. Rẻ và hiệu quả.
Gạo có thể để ngăn đá vài ngày sau khi mua. Diệt trứng mọt.
Kiểm hũ mỗi tháng. Nhìn và ngửi.
Đồ có mùi ẩm mốc thì bỏ. Không phơi lại để dùng.
Mọt ít thì sàng rồi dùng nhanh. Mọt nhiều thì bỏ.
Rửa hũ thật khô trước khi đổ đồ mới vào. Hũ ẩm là hỏng cả hũ.
Ghi ngày mua lên hũ. Để biết thứ nào cũ.
Một kệ đồ khô được giữ khô ráo và kiểm mỗi tháng thì gần như không bao giờ phải đổ đi thứ gì, và đó là khoản tiết kiệm âm thầm mà ít người để ý tới.
Đồ chay đóng gói
Đồ chay chế biến sẵn tiện nhưng đắt. Dùng như món thỉnh thoảng.
Đọc nhãn về muối và dầu. Nhiều loại rất mặn.
Mua thử một gói trước. Đừng mua cả thùng.
Chả chay và giò chay để ngăn đá được. Tiện cho ngày bận.
Mì chay tử tế là bữa dự phòng tốt. Thêm rau và đậu hũ.
Sữa hạt hộp giấy để được lâu. Bữa sáng và bữa phụ.
Đậu hộp tiện nhưng đắt hơn đậu khô. Dùng khi gấp.
Nước cốt dừa hộp thì tiện. Lắc đều trước khi mở.
Tương và chao mua hũ nhỏ nếu ít dùng. Mở rồi phải cất ngăn mát.
Kiểm hạn dùng khi mua. Và khi lấy ra dùng.
Không mua đồ hộp bị phồng hoặc rỉ. Bỏ qua ngay.
Không trữ quá nhiều đồ đóng gói. Chúng chiếm phần lớn khoản tiền chợ phình ra.
Tự làm dần thay cho mua sẵn. Chả chay và sữa hạt đều làm được.
Đồ chay đóng gói nên là lưới an toàn cho ngày bận chứ không phải nền của bữa ăn hằng ngày, và giữ đúng vai trò đó thì nó vừa tiện vừa không tốn.
Dựng kệ đồ khô trong ba tháng
Tháng đầu mua sáu thứ cơ bản. Gạo, đậu xanh, đậu phộng, mè, nấm khô, miến.
Tháng thứ hai thêm bốn thứ. Đậu đen, tàu hũ ky, rong biển, bún khô.
Tháng thứ ba thêm phần còn lại. Bột năng, nấm mèo, đậu lăng.
Mua hũ dần theo. Không cần mua cả bộ.
Dán nhãn ngay khi đổ vào hũ. Bột nào cũng trông giống nhau.
Xếp theo tần suất dùng. Thứ hay dùng để tầm với.
Ghi lại mình dùng hết bao lâu. Để tính lần mua sau.
Bỏ thứ ba tháng không đụng tới. Không hợp với cách nấu của mình.
Thêm thứ mới khi gặp công thức cần tới lần thứ ba. Quy tắc đơn giản.
Không sao chép kệ của người khác. Mỗi nhà nấu khác nhau.
Không mua thứ chỉ để cho đủ bộ. Sẽ nằm đó.
Kiểm kệ mỗi tháng. Năm phút.
Bổ sung trước khi hết hẳn. Tránh cảnh đang nấu mới phát hiện thiếu.
Một kệ đồ khô dựng dần trong ba tháng theo đúng cách nấu của nhà mình thì bền và ít lãng phí hơn nhiều so với một lần đi mua cho đủ danh sách trên mạng.
