Bếp chay sinh ra rất nhiều rác hữu cơ: vỏ củ, gốc rau, cuống nấm, bã đậu. Đó là loại rác phân huỷ nhanh nên cũng bốc mùi nhanh, nhất là trong trời nóng. Kèm theo đó là một lượng túi ni lông đáng kể từ mỗi lần đi chợ.
Hai chuyện đó đều xử lý được, và cách xử lý tốt nhất không nằm ở thùng rác mà nằm ở khâu đi chợ. Bài này nói cả hai phần: cách xử lý phần rác đã sinh ra cho đỡ hôi, và cách giảm lượng rác ngay từ đầu.
Rác hữu cơ và chuyện mùi
Rác hữu cơ bốc mùi rất nhanh trong trời nóng. Nửa ngày là có mùi.
Dùng thùng rác có nắp. Điều đầu tiên cần làm.
Đổ rác đồ tươi mỗi ngày. Không để qua đêm vào mùa nóng.
Gói rác ướt trong giấy báo trước khi bỏ vào thùng. Giảm mùi rõ rệt.
Để rác ướt riêng khỏi rác khô. Rác khô để được lâu hơn.
Không đổ nước canh thừa vào thùng rác. Gây mùi và rò rỉ.
Đổ nước thừa xuống bồn rồi mới bỏ phần cái. Cách đúng.
Rửa thùng rác khi thay túi. Đáy thùng bẩn nhất.
Lau thùng bằng nước có chút giấm. Khử mùi.
Để thùng nơi thoáng. Không nhét trong tủ kín.
Không để thùng rác cạnh bếp đang nấu. Vệ sinh.
Không để thùng rác gần thực phẩm. Cùng lý do.
Đậy nắp sau mỗi lần bỏ rác. Thói quen nhỏ.
Hai việc là dùng thùng có nắp và đổ rác ướt mỗi ngày giải quyết gần hết chuyện mùi trong bếp, và cả hai đều không tốn gì.
Phân loại đơn giản
Chia làm ba loại là đủ. Rác ướt, rác khô tái chế, rác còn lại.
Rác ướt là vỏ rau củ và thức ăn thừa. Đổ hằng ngày.
Rác khô tái chế là giấy, chai nhựa, lon. Gom cả tuần.
Rửa sơ chai lọ trước khi gom. Đỡ hôi và dễ tái chế hơn.
Bóp dẹp chai và hộp giấy. Tiết kiệm chỗ.
Để hai thùng hoặc hai túi riêng. Không cần phức tạp hơn.
Tìm hiểu quy định phân loại ở nơi mình ở. Mỗi nơi mỗi khác.
Gom riêng pin và bóng đèn. Không bỏ chung rác thường.
Không bỏ dầu thừa vào rác ướt. Rò rỉ khắp nơi.
Không bỏ mảnh vỡ thuỷ tinh vào túi thường. Gói giấy dày trước.
Ghi nhãn cho thùng nếu nhà đông người. Ai cũng bỏ đúng chỗ.
Không đặt hệ thống quá phức tạp. Không ai theo.
Bắt đầu từ hai loại rồi tăng dần. Bền hơn.
Phân loại đơn giản mà làm đều thì có ích hơn nhiều so với một hệ thống chi tiết mà cả nhà bỏ sau hai tuần.
Dầu thừa và nước thải
Không đổ dầu xuống bồn rửa. Tắc ống và hại môi trường.
Để dầu nguội hẳn rồi đổ vào chai. Rồi bỏ vào rác.
Dùng chai nhựa cũ để đựng dầu thải. Đậy nắp kín.
Lau chảo dính dầu bằng giấy trước khi rửa. Giảm dầu xuống ống.
Lọc dầu chiên còn dùng được để cất riêng. Dùng lại một hai lần.
Không đổ nước cốt dừa thừa xuống bồn. Cũng đóng váng gây tắc.
Vớt vụn thức ăn ở lưới chắn bồn. Sau mỗi lần rửa.
Đổ nước sôi xuống bồn định kỳ. Làm tan mỡ bám ống.
Không đổ bã cà phê và bã trà nhiều xuống bồn. Tích lại gây tắc.
Kiểm ống thoát nước định kỳ. Tắc rồi thì tốn hơn nhiều.
Không dùng hoá chất thông tắc bừa bãi. Hại ống.
Gọi thợ khi tắc nặng. Đừng tự chọc mạnh.
Hỏi nơi thu gom dầu thải nếu địa phương có. Một số nơi có chương trình.
Chai đựng dầu thải là món đồ rẻ nhất mà tiết kiệm được cả tiền thông cống lẫn phiền phức, nên bếp nào cũng nên có một cái.
Giảm rác từ khâu đi chợ
Mang túi vải đi chợ. Cách giảm rác hiệu quả nhất.
Mang thêm vài túi nhỏ cho rau. Thay túi ni lông của hàng.
Mang hộp đựng đậu hũ. Nhiều hàng vui vẻ cho vào.
Mang hũ hoặc túi vải cho đồ khô. Ở hàng bán cân.
Từ chối túi khi mua ít. Cầm tay được.
Mua ở chợ thay vì mua đồ đóng gói sẵn. Ít bao bì hơn nhiều.
Mua đồ khô theo cân. Thay vì gói nhỏ.
Tránh mua rau đã cắt sẵn đóng khay. Nhiều bao bì và đắt hơn.
Dùng lại túi ni lông sạch. Cho lần sau.
Để sẵn túi vải trong xe hoặc gần cửa. Không quên mang.
Nói trước với người bán là không cần túi. Trước khi họ bỏ vào.
Không mua nhiều thứ dùng một lần. Đũa nhựa, hộp xốp.
Giảm dần chứ không đổi hết một lúc. Bền hơn.
Một cái túi vải mang theo mỗi lần đi chợ giảm được chừng vài trăm cái túi ni lông một năm, và đó là thay đổi nhỏ nhất mà có hiệu quả rõ nhất.
Giảm rác thực phẩm
Mua vừa đủ. Cách giảm rác lớn nhất.
Lên thực đơn trước khi đi chợ. Mua đúng thứ cần.
Kiểm tủ trước khi đi chợ. Tránh mua trùng.
Nấu thứ sắp hỏng trước. Thói quen quan trọng.
Dùng cả phần thường bị bỏ. Cọng rau, chân nấm, vỏ củ.
Nấu nước dùng từ vỏ củ. Gần như miễn phí.
Nấu vừa đủ ăn. Thừa rồi đổ là lãng phí kép.
Biến đồ thừa thành món mới. Thay vì hâm lại tới ngán.
Cấp đông thứ chưa dùng tới. Kéo dài hạn.
Cho hàng xóm nếu nấu dư nhiều. Tốt hơn đổ đi.
Ghi lại thứ nào hay phải bỏ. Lần sau mua ít lại.
Ủ rác hữu cơ nếu có chỗ. Làm phân cho cây.
Trồng vài chậu rau thơm. Hái đúng lượng cần.
Rác thực phẩm giảm được nhiều nhất ở khâu mua chứ không ở khâu xử lý, nên ai muốn giảm rác thì nên sửa danh sách đi chợ trước khi sắm thùng phân loại.
Ủ rác hữu cơ tại nhà
Chỉ làm được nếu có ban công hoặc sân. Cần chỗ và cần thoáng.
Dùng thùng có nắp và có lỗ thoát. Không kín hoàn toàn.
Cho vỏ rau củ, bã cà phê, vỏ trái cây. Rác thực vật.
Không cho đồ mặn và đồ dầu mỡ. Gây hôi và ruồi.
Không cho thức ăn đã nấu. Cùng lý do.
Cắt nhỏ trước khi cho vào. Phân huỷ nhanh hơn.
Trộn với lá khô hoặc mùn cưa. Cân độ ẩm.
Đảo định kỳ. Cho thoáng khí.
Ẩm quá thì thêm phần khô. Khô quá thì tưới chút nước.
Có mùi hôi là dấu hiệu sai tỷ lệ. Thêm phần khô và đảo.
Vài tháng thì thành phân. Dùng cho cây.
Không ủ trong nhà kín. Ruồi và mùi.
Không làm nếu nhà không có chỗ thoáng. Gây phiền cho hàng xóm.
Ủ rác không phải việc bắt buộc và cũng không hợp với mọi nhà, nhưng ai có ban công thì nó biến phần rác nhiều nhất của bếp chay thành thứ nuôi lại mấy chậu rau thơm ngoài kia.
